Texelse bronnen: Garnalen

Door Texelse Media
Gepubliceerd: Zondag 04 Juli 2021
890 x bekeken
Wie op een warme zoerdag aan het strand ligt te bakken, kan op enkele tientallen meters in zee een garnalenkotter zien vissen. Op zo’n boot kun je ook een dagje mee en dan verse gekookte en gepelde garnalen proeven. De garnaal is helaas het enige op Texel gevangen schaaldier. Bij gebrek aan rotsen en basaltblokken, zoals in de Oosterschelde, doen kreeft en krab het op de zandige bodem niet. Sedert enkele jaren vangen de gebroeders Baltman via een Ierse methode met korven enkele kilometers buiten de kust op Noordzeekrab, die worden direct aan Frankrijk doorverkocht.


Door de achteruitgang van de oestervisserij aan het eind van de negentiende eeuw, werd het vissen op garnalen voor het eerst belangrijk op Texel. De meeste garnalenvissers woonden in Oudeschild, waardoor zich daar ook de meeste garnalenkokerijen bevonden. Na 1914 ging men ertoe over de garnalen aan boord te koken, in de zgn. ‘garneketel’. Rond 1900 waren er bijna tweehonderd vissersvaartuigen op Texel. Het merendeel daarvan viste een deel van het jaar op garnalen. In 1937 waren er al dagvangsten van vierduizend kilo bij. Na de Tweede Wereldoorlog werd er met tien tot vijftien vaartuigen op garnalen gevist, waarmee de helft van de jaarvangst werd bereikt.

Puffabriek
Uiteindelijk verliep de garnalenhandel zo goed dat men op het eiland een zogenaamde puffabriek ging bouwen. Eenden werden hierbij gevoerd met gedroogde garnalenschillen, de puf. Ook vissers vanuit Den Helder brachten hun garnalen daarnaartoe. In deze fabriek werden de garnalen met hete lucht gedroogd en vervolgens ook naar eendenfokkerijen op het vasteland gebracht; eerst in Volendam en daarna in Harderwijk. Waren er niet voldoende garnalen, dan werden er ook wel eens zeesterren van Wieringen aangevoerd. Ook deze werden gedroogd, daarna in stukken gesneden en tot meel verwerkt.

Pellerijen
Op Texel werden nooit de garnalen in thuispellerijen verwerkt, dit in tegenstelling tot Zeeland, Zuid-Holland (Stellendam) en Friesland, waar de thuisarbeid tot in de jaren tachtig doorging, totdat in Marokko een grote hal met vierhonderd pelsters in gebruik werd genomen. Tegenwoordig worden de aan boord gekookte en vervolgens op ijs opgeslagen garnalen pas aan land gebracht als het ruim vol is.De grillen van de natuur bepalen namelijk het dagelijks werk van de garnalenvissers. Als deze met hun kotters garnalen tegenkomen, dienen ze door te werken. Ze slapen ‘waar en wanneer het uitkomt’; voor anker op zee, of in een haven. De route verandert niet alleen per dag, maar soms zelfs per halfuur. Garnalen hebben hun eigen trekbewegingen. Elke garnalenvisser heeft zijn favoriete plekken, vaak de visgronden waar grootvader vroeger al viste. Dat kan soms wel vier of vijf generaties lang zijn. Maar de natuur is in ruim een eeuw veranderd. Stromingen, geulen, niet alles blijft bij het oude. Daarnaast heeft bescherming van de Waddennatuur (de Waddenzee behoort tot het Werelderfgoed) ertoe geleid dat vissers op andere plekken hun netten uitzetten.

MSC-certificering
Op dit moment zijn er nog maar enkele Texelse boten die op garnalen vissen. Kijk vooral uit naar de MSC-gecertificeerde garnalen die worden gevangen met biten van door bedrijven die ervoor willen zorgen dat er over honderd jaar nog steeds garnalen gevangen kunnen worden. Maar ook al zijn het MSC-garnalen, aan het plaatje in de supermarkt kunt u niet zien uit welk deel van de Waddenzee - het Nederlandse, het Duitse of het Deense deel - de garnalen komen. Alleen op Texel weet u dat u lokale garnalen eet.

Garnalenkroket
Daarnaast kunt u op Texel de welbekende Peek-garnalenkroket eten. Deze goed met garnalen gevulde kroket wordt bereid met een speciale bouillon, die vers gemaakt wordt in ketels van vijfhonderd liter op het vuur, met een eigen ambachtelijk kruidenmengsel zonder kunstmatige geur- en smaakstoffen. Na een dag rusten wordt er dan een unieke salpicon (dikke ragout) van gemaakt.

Wat is de beste tijd om garnalen te vangen?
Het garnalenseizoen ligt tussen september en april, dus zolang de ‘R’ in de maand zit. In deze tijd trekt de garnaal dichter naar de kust om kuit te schieten. Maar ook gedurende de zomermaanden kan er garnaal worden gevangen.

Wilt u eens meevaren met een garnalenkotter? Dat kan vanuit de haven van Oudeschild. Ze vissen met twee boomkorren op garnalen. Deze gaan direct de kookpot in. Zo vers at u ze nooit! Maar er komt nog veel meer in het net; krabben, zeesterren, knorhaantjes, pietermannen, platvisjes en misschien wel een zandhaai! Deze bijvangst wordt, met behulp van de kinderen aan boord, meteen over de reling terug in zee gegooid.

René Zanderink, bioloog-journalist en organisator van culinaire trips
Reacties (0)